Ναντια Φραγκουλη – Αστικο Τοπιο και Λογοτεχνια: απο τα Μετακατοχικα χρονια στην εποχη των Μνημονιων

Πώς η Ιστορία γίνεται λογοτεχνία; Ποιος είναι ο ρόλος του αστικού τοπίου ειδικά στην ιστορική πλαισίωση, καθώς και στην ιδεολογική και αισθητική θέση των λογοτεχνικών κειμένων; Πώς βλέπουμε το αστικό τοπίο να μεταμορφώνεται στο άνυσμα των τελευταίων 70 χρόνων; Πώς το αστικό τοπίο επηρεάζει τις σχέσεις των λογοτεχνικών ηρώων καθώς κινούνται μέσα σε αυτό; Πώς σχετίζεται η εικονογραφία του τοπίου στα πεζογραφικά κείμενα με αντίστοιχες αναπαραστάσεις στον (ελληνικό και διεθνή) κινηματογράφο της εποχής;

Η Νάντια Φραγκούλη είναι δρ. Νεοελληνικής Φιλολογίας (Τμήμα Φιλολογίας ΕΚΠΑ) και μεταδιδακτορική ερευνήτρια του ίδιου Τμήματος. Το διάστημα 2020-2023 δίδαξε προπτυχιακά μαθήματα με θέμα τη Λογοτεχνία του 20ού αιώνα στη Φιλοσοφική Σχολή της Αθήνας, και από το εαρινό εξάμηνο του 2024 εντάχθηκε στο διδακτικό προσωπικό του μεταπτυχιακού προγράμματος «Κινηματογραφικές και Κινηματογραφικές Σπουδές» του Τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του ΕΚΠΑ με σεμιναριακά μαθήματα που εξετάζουν την επαφή της λογοτεχνίας με τις άλλες τέχνες, καθώς και τον διάλογο λογοτεχνίας και κοινωνίας με έμφαση σε ζητήματα ιστορίας και φύλου.

Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στην πεζογραφική παραγωγή του εικοστού και του εικοστού πρώτου αιώνα, με έμφαση σε θεματικές όπως η σχέση λογοτεχνίας και φεμινιστικού λόγου, ο διάλογος λογοτεχνίας και ιδεολογίας και οι διαμεσικές/διακαλλιτεχνικές επαφές των λογοτεχνικών έργων. Άρθρα της έχουν εκδοθεί σε επιστημονικά περιοδικά και συγκεντρωτικούς τόμους. Τον Δεκέμβρη του 2023 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γκόνη η μονογραφία της Ο διάλογος της ελληνικής πεζογραφίας με τον κινηματογράφο 1949-2009, η οποία θέτει μεθοδολογικά ζητήματα της μελέτης και ανάλυσης των κινηματογραφικών ποιοτήτων στα πεζογραφικά κείμενα, αλλά και αναδεικνύει το σύνθετο πολιτισμικό και ιδεολογικό πλέγμα της μεταπολεμικής και μεταπολιτευτικής περιόδου μέσα από την εξέλιξη της νεοελληνικής πεζογραφίας.

Αναλυτικό βιογραφικό σημείωμα: https://uoa.academia.edu/NadiaFragkouli/CurriculumVitae 

Ενδεικτικές δημοσιεύσεις: https://uoa.academia.edu/NadiaFragkouli

Ο γενικός στόχος του κύκλου σεμιναρίων είναι η κατάκτηση εργαλείων για μια σε βάθος ανάγνωση. Μια τέτοια αναγνωστική προσέγγιση αποκαλύπτει τις ερμηνευτικές προεκτάσεις των κειμένων, φωτίζοντας παράλληλα πολύπλευρα τις συγγραφικές επιλογές οι οποίες οδηγούν στο συγκεκριμένο κάθε φορά πεδίο ερμηνειών και αισθητικών συνδηλώσεων.

Μέσα από την πλαισίωση των πεζογραφικών αποσπασμάτων με υλικό για την ελληνική πεζογραφική παραγωγή, για την κριτική αποτίμηση των επιλεγμένων έργων, αλλά και για την ιστορική, και ευρύτερα πολιτισμική, συνθήκη στην οποία εντάσσονται τα εν λόγω κείμενα, πρόκειται να αναδειχθεί η πλούσια ερμηνευτική τους διάσταση, ενώ θα γίνουν σαφή τα σημεία επαφής τους με τη σύγχρονη Ιστορία. Έμφαση θα δοθεί στον τρόπο με τον οποίο τα κείμενα αφομοιώνουν λογοτεχνικά την εποχή τους υιοθετώντας ταυτόχρονα μια στάση απέναντί της –στάση ηθική ή πολιτική και, οπωσδήποτε, αισθητική.

Επομένως, η αναγνωστική μας περιδιάβαση στα κείμενα, πλαισιωμένη από άλλα λογοτεχνικά παράλληλα, από δοκίμια, μαρτυρίες, ιστορικό και κινηματογραφικό υλικό, θα μας δώσει την ευκαιρία να σκεφτούμε και συζητήσουμε για την πρόσφατη ελληνική ιστορία, όχι αποκλειστικά στη λογοτεχνική εκδοχή της.

Κεντρικά ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν είναι:

Πώς η Ιστορία γίνεται λογοτεχνία;

Ποιος είναι ο ρόλος του αστικού τοπίου ειδικά στην ιστορική πλαισίωση, καθώς και στην ιδεολογική και αισθητική θέση των λογοτεχνικών κειμένων;

Πώς βλέπουμε το αστικό τοπίο να μεταμορφώνεται στο άνυσμα των τελευταίων 70 χρόνων;

Πώς το αστικό τοπίο επηρεάζει τις σχέσεις των λογοτεχνικών ηρώων καθώς κινούνται μέσα σε αυτό;

Πώς σχετίζεται η εικονογραφία του τοπίου στα πεζογραφικά κείμενα με αντίστοιχες αναπαραστάσεις στον (ελληνικό και διεθνή) κινηματογράφο της εποχής;


Εν πολλοίς ως αντίδραση στην έντονη πολιτικοποίηση των προηγούμενων δεκαετιών, η λογοτεχνική γενιά του 1980 έρχεται να μπολιάσει την ελληνική πεζογραφία με χιούμορ, κέφι, ανεμελιά και νιάτα. Στα βιβλία του Ραπτόπουλου και του Βακαλόπουλου θα ανιχνεύσουμε το ήθος της Αθήνας που αλλάζει, φλερτάρει με τον αμερικανικό πολιτισμό και με τη δημοφιλή κουλτούρα, ενώ οι πεζογραφικές αφηγήσεις ισορροπούν ανάμεσα στη μεταμοντερνιστική χαρά της αφήγησης και τις στοχαστικές προεκτάσεις παρωδίας και ειρωνείας.


Η συλλογική αισιοδοξία της δεκαετίας του 1980 ήδη στα τέλη της δεκαετίας του 1990 αρχίζει να μοιάζει κάλπικη. Τα κοινωνικά και υπαρξιακά αδιέξοδα της θεοποίησης του χρήματος έρχεται να αναδείξει η Μάρω Δούκα, στο μυθιστόρημα Ουράνια μηχανική, το οποίο συνδυάζει μαστορικά στοιχεία ταινιών του Brian De Palma με μια διεισδυτική παρατήρηση του εύθραυστου, και τελικά επικίνδυνου, νεοελληνικού ονείρου για πλουτισμό.


Στις αρχές του 21ου αιώνα η ελληνική πεζογραφία επιχειρεί να παρακολουθήσει τις συνέπειες της κοινωνικής και οικονομικής κρίσης στη χώρα. Στα βιβλία της Βασιλικής Πέτσα και του Γιάννη Τσίρμπα θα δούμε τα μαγαζιά της Αθήνας να κλείνουν, τους δρόμους της να γεμίζουν επαίτες και τον μέσο Αθηναίο να αγριεύει, κάποιες φορές και να αποκτηνώνεται.


•Proceeds from workshop participation are considered donations supporting the Imagine Heritage non-profit organization, dedicated to advancing global cultural heritage and education.